Avyay and CBSE Questions अव्यय और CBSE सम्बन्धित प्रश्न

अव्यय और CBSE सम्बन्धित प्रश्न

संस्कृत भाषा के वे शब्द जो एक ही अवस्था में रहते हैं उन्हें अव्यय पद Irvariable कहा जाता हैं ।

जिन शब्दों का लिंग, वचन, वर्तमान इत्यादि काल व विभक्ति के अनुसार रूप नहीं बदलता है उन्हें अव्यय पद कहते हैं । इन शब्दों का धातु रूप व शब्द रूप नहीं बनता हैं । आज हम (Avyay and CBSE Questions) के विषय में अध्ययन करेंगे |

श्लोक

सदृशं त्रिषु लिंगेषु सर्वासु च विभक्तिषु ।
वचनेषु च सर्वेषु, यन्नव्येति तदव्ययम् ॥


Avyay and CBSE Questions अव्यय से सम्बन्धित प्रश्न

प्रश्न:- 01. मञ्जूषात: उचितम् अव्यय पदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत –

नगरात् (1)………… एकं वनम् अस्ति | तत्र दिनं

(2) ……….. अन्धकारः भवति ।

जना: प्राय:………कुक्कुरेभ्य एव तत्र
कुक्कुरेभ्य: रक्षाम् (3)….. मत्वा एव तत्र प्रविशन्ति | कुक्कुराश्च जीवान् दृष्ट्वा (4) . …………शब्दं कुर्वन्ति । तच्छ्रुत्वा वन्या: पशव: ………(5) न आगच्छन्ति | एकाकी एव वने (6)………….गच्छेत् |

इति, मा, बहि:, यत्र - कुत्र, यावत्, कदापि

उत्तराणि :- (1) बहि:, (2) यावत्, ( 3 ) इति, (4)
यत्र - कुत्र, (5) कदापि, (6) मा

प्रश्न:- 2. अयं संवादः उचितैः अव्ययपदैःपूरयत –


रमेश: – एतत् उपवनम् | उपवनं (1)………..वृक्षा:शोभन्ते ।
तरुण: – पश्य, (2) ….……….बालकाः पादकन्दुकेन
क्रीडन्ति ।


मेधावी – आम्, ……..(3) एका कन्या.(4)……….सखिभिः सह क्रीडति |

कर्ण:— अत्र केचन् जना: तु .(5)………..भ्रमन्ति

केचित् च (6)…….………..चलन्ति |
भास्कर: -पश्य,.(7)……….. भूमिं खनति बीजं च वपति |
मोहन-.(8)………….केदारेषु अनेकर्वणानि पुष्पादि विकसन्ति

मनीषा – पुष्पै: सह कंटकानि अपि भवन्ति (9)………तानि (10)………….. प्रसन्नचित्तानि
(11)……….सन्ति ।
रमेश: – वयम् अपि पुष्पाणि (12) … सदा
प्रसन्नाः भवेम |


अपि, सर्वत्र, परितः, शीघ्रं शीघ्रं, तथापि, एकत:,
शनैः-शनैः, अत्र, इव, सदा, एव, तत्र
(1) परित:, (2) एकत:, (3) तत्र, (4) अपि,

(5) शनै: शनै:, (6) शीघ्रं शीघ्रं ( 7 ) अत्र, (8) सर्वत्र,

(9) तथापि, (10) सदा, (11) एव, (12) इव

Annual Exam 2022-23 Class – 9 निम्नलिखित परीक्षाओं में आए हुए प्रश्न –

प्रश्न:- 3. कोष्ठकेभ्यः शुद्धं अव्यय पदम् चित्वा लिखत

1……… कश्मिंश्चित् ग्रामे एका निर्धना वृद्धा स्त्री न्यवसत् |(पुरा/अधुना )
2………. माता स्थाल्यां तन्डुलान् निक्षिप्य पुत्रीम् आदिशत् | (सर्वदा/एकदा)

3.प्रात: ………..गत्वा सा काकं निर्भर्त्यन्ति | (तत्र/ उभयत्र)

4.यदा काकः शयित्वा प्रबुद्धः………तेन

स्वर्णगवाक्षात् कथितम् | ( तदा / कदा)

5.अहं तुभ्यं ……….तन्डुलमूल्यं दास्यामि | (ह्यः/ श्वः)

(1) पुरा (2) एकदा (3) तत्र (4) तदा (5) श्वः ।

प्रश्न:- 4. मञ्जूषात: उचितम् अव्यय पदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत

01………… रविवासरः आसीत् |

2…………….अहं अध्ययनं कृतवती ।

3.बुद्धिर्बलवती तन्वि सर्व कार्येषु ……….|

4.रे रे धूर्त त्वया दत्तं मह्यं व्याघ्रत्रयं …….|


अद्य, ह्यः, पुरा, सर्वदा

(1) ह्यः, (2) अद्य, (3) सर्वदा, (4)
पुरा |


प्रश्न:- 4. मञ्जूषात: उचितैः अव्ययपदैः
रिक्तस्थानानि पूरयत –

{ CBSE exam 2023 }

  1. ते सभायां ………मा वदेयुः ।
  2. यदि त्वं मां मुक्त्वा यासि…………वेलाप्यवेला
    स्यात् ।
  3. यूयम्………..प्रयासं कुरुत |
  4. मार्गेषु ……….. अवकरः न क्षिपेयु: ।

तदा, इतस्ततः, वृथा, अपि

(1) अपि (2) तदा (3) वृथा (4)
इतस्तत:

CBSE Exam – 2016

01..……….दुष्यन्तः नाम नृपः आसीत् |

2.जलेन………….जीवनम् असम्भवम् |

3.यथा राजा……..….. प्रजाः ।

4.पशव:……………….भ्रमन्ति|

पुरा, तथा, विना, उच्चैः, इतस्ततः,

(1) पुरा, (2) विना (3) तथा (4) इतस्तत: (5) उच्चैः ।

CBSE Exam – 2014

  1. कक्षायां छात्रा:……..वदन्ति |
  2. रामः तु पुरुषेषु ऋषभः………. अस्ति |
  3. ………….त्वमेव मम सुहृद् असि |
  4. श्रमं…..…. विजय:न ।
  5. कच्छप:…..…. चलति।

शनै:, उच्चैः, इव, नूनम्, विना

(1) उच्चै: (2) इव (3) नूनम् (4) विना (5) शनैः |

CBSE Exam – 2012

01.स:…….चौरः अस्ति ।

2.मृगाः .…………धावन्ति

3.धनं………….सुखं नास्ति |
4. रावणः ………..दुर्योधन: अपि दुष्टः आसीत् |
5.कक्षायां………. न वक्तव्ंम

(1) एव ( 2 ) इतस्तत: (3) विना (4)
इव (5) उच्चैः |

अव्वय पदानि व अर्थ

क्रम संख्या अव्वय पदअर्थ
1.यत्र
जहाँ
2.अत्र
यहां
3.सर्वत्र
सब जगह
4.अन्यत्र
कही ओर
5.तत्र
वहा
6.अद्य
आज
7.ह्यः
कल आने वाला कल
8.श्वः
कल, बीता हुआ कल
9.यदा
जब
10.तदा
तब
11.पुरत:
आगे
12.पृष्ठतः
पीछे
13.इतः
यहाँ से
14.ततवहाँ से
15.कुतः
कहा से
16.नीचैः
नीचे
17.अध:
नीचे
18.उपरि
ऊपर
19.बही:
बाहर
20.अन्त:
अन्दर
21.कदापि
कभी भी
22.अधुना
अब
23.कदा
कब
24.किम्
क्या
25.दिवा
दिन में
26.नक्तम्
रात में
27.एकदा
एक बार
28.कदाचित्कभी-कभी
29.सर्वदा
हमेशा
30.सम्प्रति
इस समय
31.प्रात:
सुबह
32.सायम्
शाम
33.कुत्र
कहाँ
34.कुत:
कहाँ से
35.कथम्
कैसे
36.किमर्थम्
किसलिए
37.यथा
जैसे
38.तथा
वैसे
39.सहसा
अचानक
40.शीघ्रम्
तेज

41.शनैः
धीरे
42.पुनःफिर से
43.एवम्
इस प्रकार
44.सम्यक्
ठीक
45.वारम्-वारम्
बार-बार
46.वृथा
बेकार
47.
और
48.हि
क्योंकि
49.वा
अथवा
50.अपि
भी
51.तु
तो
52.यदि
अगर
53.यत्
कि
54.तथापि
फिर भी
55.अपितु
बल्कि
56.अन्यथानहीं तो
57.विना
बिना
58.किंचित्
थोड़ा
59.यावत्
जितना
60.तावत्
उतना
61.अलम्
पर्याप्त
62.न्युनम्
कम
63अधिकम्ज्यादा

जानकारी हेतु नीचे दिए गए लिंक पर क्लिक करें

Leave a Comment