पाठ 11संवाद Conversation

संवाद

जनक: – पुत्र ! एषः कः गच्छति ?

पुत्रः – तात ! एषः भिक्षुकः गच्छति
जनक: – तम् आकारय ।
पुत्रः बाढम्, अहम् भिक्षुकम् आकारयामि ।

जनक: – भिक्षुकेण सह अन्यः कः अस्ति ?

पुत्रः तेन सह तस्य पुत्रः अस्ति ।

जनक: – किम् सः भिक्षुकः पुत्रम् विना चलितुम्, न समर्थ: ?
पुत्रः – आम् तात ! भिक्षुकः नेत्राभ्याम् अन्धः अस्ति । सः पुत्रस्य सहायतया चलति ।
जनक: – पुत्र ! भिक्षुकाय वस्त्रं यच्छ ।
पुत्रः आम्, अहम् भिक्षुकाय वस्त्रं यच्छामि।
जनक: – भिक्षुकः कस्मै कुप्याति ?
पुत्रः – भिक्षुकः पुत्राय कुप्यति यतः सः शीघ्रम् चलति

जनक: – अहो ! नेत्राभ्याम् विना महत् दुखं भवति

पुत्रः तात ! जनाः अन्धाः कथम् भवन्ति ?
जनक: – पुत्र ! एतत् पापानाम् फलम् वयम् तेषाम् सहायताम् कुर्याम-एतद् अस्माकम् कर्त्तव्यम् ।
पुत्र: अहम् सदा युष्माकम् वचनम् स्मरिष्यामि ।

शब्दार्थाः

आकारय = बुलाना (to call),
पापम् = पाप (sin),
 चलितुम् = चलने में (to move). 
कर्त्तव्यम् फर्ज (duty),
 कुप् = गुस्सा होना (to be angry), 
वचनम् = बात (fact)।


अभ्यास

1.निम्नलिखित प्रश्नों के संस्कृत में उत्तर दीजिए-

(a) पुत्रः याचकाय किम् यच्छति ?

(b) भिक्षुकः केन सह गच्छति ?
(c) भिक्षुकः कस्मै कुप्यति ?
(d) जनाः अन्धाः कथम् भवन्ति ?

2.’क्रीड’ धातु के वर्तमान काल (लट् लकार) में रूप लिखिए।
3.शुद्ध शब्दों से रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए-
(नेत्रयो:/नेत्राभ्याम्)
(जनकस्य/जनकेन)
(पुत्राय/पुत्रम्)  
(छात्रे/छात्रायें)

(a)…………बिना नरः अन्धः भवति ।
(b) पुत्र…………..सह गच्छति ।
(c) जनक:…………..मोदकम् यच्छति ।

(d) अध्यापकः……….कुप्यति ।

4.संस्कृत में अनुवाद कीजिए-

(a) स्वामी सेवक पर क्रोधित होता है।
(b) पानी के बिना जीवन सम्भव नहीं है
(c) हम सदैव परोपकार करें।
(d) भिखारी को वस्त्र दो।
(e) हम मित्रों के साथ विद्यालय जाते हैं।

5.बालक शब्द के सभी विभक्ति में सभी पुरूषों के रूप लिखिए।
6.विभक्ति से आप क्या समझते हैं ? सभी विभक्तियों के कारक चिन्ह लिखिए।
7.सन्धि विच्छेद कीजिए-


a. विद्यालयः = ……..+…………।

b. राकेशः=………+…………l

C. पित्राज्ञा:= ……..+………l

d. सूर्योदय :=……..+……….l

Leave a Comment