पाठ -10 रमणीय: आश्रम Delightful hermitage

रमणीय: आश्रम

भारतस्य उत्तरे हिमालयः नाम गिरिः अस्ति। पुरा हिमगिरौ ऋषीणाम् आश्रमाः आसन्। एकस्मिन्! आश्रमे एकः मुनिः अवसत् सः आश्रमस्य कुलपतिः आसीत् । तत्र अनेके शिष्याः अपि अवसन्। ते मुनिम् अनमन्। ते मुनेः विद्याम् अपठन्। ते मुनिना सह भ्रमणाय अगच्छन्। ते मुनये पुष्पाणि फलानि च आनयन्। मुनिः स्नेहेन तेभ्यः शिक्षाम् अयच्छत् ।

IMG 20240223 091914 पाठ -10 रमणीय: आश्रम Delightful hermitage

सः कुलपतिः प्रातः ऋषिभिः मुनिभिः सह अयजत् । मुनयः अग्नौ हव्यं अक्षिपन् । आश्रमे सुन्दराः पादपाः आसन् । यत्र कपयः अवसन्, फलानि च अभक्षयन्। पुष्पेषु अलयः अगुञ्जन्। आश्रमस्य संपूर्णं वातावरणं सुगन्धिना पूर्णं शान्तं चासीत्। अद्यत्वे अपि हिमालये अनेके आश्रमाः सन्ति ।

एकदा अहम् अतिथिः भूत्वा तत्र अगच्छम् । तत्र एकः यतिः माम् अपृच्छत्-“कुतः आगच्छः ?” अहम् न्यवेदयम्-“नगरात् आगच्छम् ।” तदा यतयः मम सत्कारम् आचरन् । अहं तान् अनमम्, तान् च प्राशंसम् ।

शब्दार्थाः

गिरि: = पहाड़ (mountain), 
गुब्ज् = गूँजना (to echo), 
कुलपति: = प्रधान (chancellar), 
अद्यत्वे आजकल (now-a-days), 
अनेके = बहुत-से (many),
 अतिथि: = मेहमान (guest), 
भूत्वा = होकर (being),
 यज् = यज्ञ करना (to light the holy fire), हव्यम् = चरु आदि हवन सामिग्री (meterial for heaven),
 यति: = संन्यासी (a saint),
 पादप: = पेड़ (tree), 
प्रच्छ् = पूछना (to ask),
 कपि: = बंदर (monkey), 
कुत: = कहां से (from where), 
अलि: = भौंरा (a large black bee), 
न्यवेदयम् = निवेदन किया (said humbly), दयालुता दया (kindness), 
प्राशंसम् = प्रशंसा की (praise), 
सत्कारम् = आदर (respect)।

अभ्यास

1.निम्नलिखित प्रश्नों के संस्कृत में उत्तर दीजिए-

(a) भारतस्यः उत्तरे कः पर्वतः अस्ति ?
(b) मुनयः कुत्र यज्ञं कुर्वन्ति ?
(c) वने कपय: किं खादन्ति ?
(d) अलयः कुत्र गुञ्जन्ति ?

2.हिन्दी में अनुवाद कीजिए-

(a) अतिथिः भूत्वा अहं तत्र अगच्छम् ।
(b) यतयः मम सत्कारम् आचरन्।
(c) शिष्याः मुनिना सह भ्रमणाय अगच्छन्।
(d) अहं तान् अनमम्, प्राशंसम् च ।

3.निम्नलिखित शब्दों का वाक्यों में प्रयोग कीजिए-
पादपाः,    गिरौ,    मुनीनाम,   अद्यत्वे,    कुतः ।
4.संस्कृत में अनुवाद कीजिए-

(a) आजकल वहाँ आश्रम कम हैं।
(b) मुनि और ऋषि हिमालय पर तप करते हैं।
(c) शिष्य आश्रम में शिक्षा प्राप्त करते हैं।
(d) यति अग्नि में हवन करते थे।
(e) आश्रमों में मुनि रहते थे।

Leave a Comment