शठे शाठ्यं समाचरेत् (The for tat) – नवदश: पाठ:

कश्मिश्चिद् वने एकः शृगालः वसति स्म। एकदा तं
द्विदिवसपर्यन्तम् अपि खादितुं नाप्नोत् । बुभुक्षाकुलः सः एकस्मिन्नगरे प्रविष्टः ।

नगरस्य कुक्कुरान् ताम् अपश्यत् । ते तां प्रति अनुधावयन्। कुक्कुरेभ्यः रक्षणाय सः इतस्ततः अधावत्। किन्तु कुक्कुरान् तान् ग्रहणेच्छां विमुक्तं नाकरोत्।

धावमानः शृगालः गृहमेकम् अपश्यत् । स्वप्राणरक्षणायं सः तं गृहं प्रविष्टः । सः गृहम् एकस्य रंगरेजस्य आसीत्। तास्मिन् गृहे नीलवर्णयुतम् एकम् वृहत्पात्रम् आसीत ।

घनान्धकारेण वा भयेन वा सः शृगालः तं वृहत्पात्रम् अपतत्। अनुधावमान: कुक्कुराः तं न प्राप्ताः विवशेन ते प्रत्यागच्छन्।

किंचित् कालान्तरं शृगालः येन केन प्रकारेण पात्रात् बहिः आगतः। स्ववपुः अवलोकत् सः स्वगतम् अवदत्-ओह ! वर्ण मम वपुः तु नीलवर्णः जातः।

रात्रे सः कुक्कुराणां दृष्ट्या अवरुद्धः कृतः वनम् अगच्छत्। वन्यजीवाः तं विचित्रवर्णयुतं दृष्ट्वा भीतः दूरात् दृष्टवा च अधावन्।

सः अपश्यत पुनः मस्तिष्के योजनां धारयित्वा भीतान् वन्यजीवान् आहूय तान् प्रति अवोचयत्-

ईश्वरेण मां त्वत्प्रजायाः रक्षणार्थं नृपः उद्घोष्य धरणों प्रषित। अलं भयेन त्वं भयं परित्यज्य मम राज्य मुखेन जीवन यापयेयुः। अहं युष्माकं रक्षयिष्यामि।

सर्वेषु जन्तवेषु हर्षेण श्रृंगालं स्व राजा अमानयत्। गजाः, वृकाः व्याघ्राः इत्यादिनः राजदरबारे उच्चोच्च पदेषु आसीन् अकरोत्।

शृगालेन स्वभ्रातृभ्यः पदं राजदरबारे कोऽपि किमधिकम्, सः तैः सह वार्तालापं न अकरोत् ।

सवर्णशृगालः संलापमध्ये शृगालानां अपमान करोति स्म। गजैः सिंह वा लध्वालघु अपराधेषु दण्ड प्रयोगम् अकारयत्।

स्वभ्रातरस्य अनेन कटुव्यवहारेण शृगाला: बहु दुखिता: अभवन्। ते पूर्वे विचारिताः यत् यदा शृगालः राजा भविष्यति तदा वयं सुखी भविष्यामः किंतु अत्र तु विपरीताभवत्।

तेन दुखितोभूत्वा ते सभा आयोजिता। ते विचारिताः यत् सवर्ण शृगालकृत अपमानं केन प्रकारेण वयं मुक्तो भविष्यामः।

एकः वृद्ध शृगालः सम्बोधयत्-भो मित्राः। श्रुणुः, शठे शाठ्य समाचरेत्। वयं सर्वे जानाम: यत् अयं राजा शृगालः किंतु अस्मिन् स्थाने नीलवर्णः प्रमुखो कारणम्।

जन्तवः तं ईश्वरस्य प्रेषितं दूतं मन्यन्ते सः। दुष्टमपि इदं ज्ञायते यत् तस्य इदमय रहस्य न उद्घाटयिष्यति।

यदि वयं एकत्रीभूय ‘हुआ हुआ’ इति सम्मिलित्वा वदामः तर्हि स्वभाविकेन तस्य रहस्योद्घाटनं स्वतः च भविष्यति। सत्यता प्राणीनां समक्षे स्पष्टं भविष्यति च।

सर्वे शृगाला: एकत्रीभूय सम्मिलित्य ‘हुआ हुआ’ उच्चायन्। जन्मजात स्वभावेन सः सवर्ण शृगालः तूष्णीं न अतिष्ठत्। तेन सह ‘हुआ हुआ’ इति उच्चास्यत।

सिहाः व्याघ्राः गजाः आदिनः सर्वसमक्षे तस्या शृगालस्य दुष्टताया: रहस्यं स्पष्टम् अभवत्। ते अति क्रोधपूर्णाः अभवन् पुनश्च तं लुप्ठस्यशृगालस्य शरीरस्य खण्ड-खण्डं कृतवान्।

अनेन प्रकारेण तं शृगालं अमृतस्य परिणाम प्राप्तः ।


Leave a Comment