पाठ -9 चित्रग्रीव- हिरण्यक- कथा Story of chitragreeva hirnyank

चित्रग्रीव- हिरण्यक- कथा

महिलारोप्य नाम एकं नगरं आसीत्। नगरे एकः विशालः वटवृक्षः आसीत्। एकदा तत्र एकः व्याधः आगच्छत् । सः वटवृक्षस्य अधः एकं जालं प्रसारयत्। जालस्य उपरि तण्डुलान् अक्षिपत्। सः तत्र निभृतः अतिष्ठत्। तस्मिन्नेव काले चित्रग्रीवः नाम कपोतराजः स्वपरिवारेण सह आकाशे उदपतत् । तस्य परिवारे शतम् कपोताः आसन्। ते तण्डुलान् भक्षयितुम् अधः आगच्छन्। ते सर्वे जालेन बद्धाः ।

IMG 20240223 085750 पाठ -9 चित्रग्रीव- हिरण्यक- कथा Story of chitragreeva hirnyank

बद्धकपोतान् दृष्टवाः सः व्याधः अतीव प्रसन्नोऽभवत्। सः जालस्य समीपं अगच्छत्। चित्रग्रीवः व्याधं दृष्ट्वा कपोतान् अवदन्-यूयम सर्वे पाशम् नीत्वा शीघ्रम् उत्पदत। सकलाः कपोता: जालेन सहिताः उदपतन्। सः व्याधः जालं नीत्वा गच्छतां तेषां कपोतानां पृष्ठतः अधावत् । परं व्याधः तेषामनुसरणे असमर्थोऽभवत्।


वनस्य एकस्मिन् भागे चित्रग्रीवस्य मित्रः एकः मूषकः अवसत् । तस्य नाम हिरण्यकः आसीत्। जालाबद्धः कपोताः हिरण्यकस्य सकाशमगच्छन्। मूषकः तेषाम् जालं अकृन्तत् एवं सर्वे कपोताः मुक्ता अभवन्। ते पुनः जीवनं अबिन्दन्। सत्यमेव उक्तम्- “एतादृशी शक्तिः सङ्घे एवं वर्तते । “

शब्दार्थाः

 व्याघ्र = शिकारी (Hunter), 
सकाशं = पास (Near),
 प्रसारय = फैलाना (Spread),
 निभृत: = छिपा=हुआ (Hidden), 
वटवृक्षः = बरगद का पेड़ (Banyan tree),
 विन्द् = पाना (To obtain), 
अध: = नीचे (Under), 
कृन्त कुतरना (Nibble),
 भक्षयितुम् = खाने के लिए (For eating), 
वर्त = होना (Be), 
तण्डुलान् = चावलों को (Rice). 
नीत्वा = लेकर (Taking), 
कपोतः = कबूतर (Pigeon)।

अभ्यास

1.निम्नलिखित प्रश्नों के संस्कृत में उत्तर दीजिए-

(a) कपोता: कस्य सह आकाशमगच्छन् ?
(b) चित्रग्रीवः व्याधं दृष्ट्वा किम् अवदन् ?
(c) व्याधः वटवृक्षस्य अधः किम् अकरोत् ?
(d) मूषकः किम् अकरोत् ।
(e) व्याधः जालस्य उपरि किम् अक्षिपत् ?

2.निम्नलिखित शब्दों का संस्कृत वाक्यों में प्रयोग कीजिए
व्याधः…एक: व्याधः वने अगच्छत्…l
मूषक:……………………l
भक्षयितुम् ……………………l
वटवृक्षः ,………………………l
नीत्वा …………………………l
पाश: …………………………l
तण्डुलान्…………………….l

3.सन्धि से क्या समझते हो ?सन्धियाँ कितने प्रकार की होती हैं ?

4.सन्धि कीजिए-

a. परम + आत्मा =…….l

B . कवि + ईश्वरः=…..l

b. सती + ईश: =…..l

d. भानु + उदय:=…….l

Leave a Comment