पाठ 6 कृषका: The farmers

कृषका:

अस्माकं भारतवर्षे अनेकाः कृषकाः निवसन्ति । बलिवर्दी योजयित्वा क्षेत्रं कर्षन्ति । विपुलम् अन्नम् उत्पादयन्ति ।
कूल्या जलेन क्षेत्रं सिञ्चन्ति । कृषकाः सूर्योदयात पूर्वं एव शैय्यात्यागं कुर्वन्ति । पशूनाम् आहारस्य व्यवस्थां कुर्वन्ति । गोदोहनं कृत्वा दुग्धं गृहे आनयन्ति । क्षेत्रे गत्वा खरपतवारं क्षेत्रात् निस्सारयन्ति । अधिकांशाः भारतीयाः ग्रामेषु कृषिकार्यं पशुपालनं च कुर्वन्ति । कृषकाः आधुनिकैः यन्त्रैः सहाय्येन कृषिकार्यं कुर्वन्ति ।

प्रशासनः अपि कृषकाणां सहयोगं करोति । समयानुसारेण कृषकाणाम् उर्वरकं नवानि बीजानि च प्रशासनः ददाति । कृषि व्यवस्थायै ऋणव्यवस्था अतीव आवश्यकं कृषकाणां सुविधार्थं ग्रामप्रधानः महत् कार्यं करोति ।

ग्रामपंचायतसमितिः कृषकेभ्यः बहुकार्ये करोति असुविधां च निस्तायति । कृषकाः क्षेत्रे अन्नम् उत्पादनं कृत्वा तत् सहकारीसमितिकेन्द्रे च नीत्वा उचितमूल्येन विक्रयं कुर्वन्ति । भारतीयखाद्यनिगमः तस्य अन्नस्य संग्रहं करोति । धन्याः कृषकाः ये परिश्रमेण अन्नम् उत्पादयन्ति। सर्वेषां जनानाम् अन्नम् उत्पाद्य जीवनरक्षां कुर्वन्ति । अतः तेषाम् अत्यन्तं महत्त्वम् अस्ति ।

शब्दार्थाः

बलिवर्दों = दो बैलों को (two oxen),
 योजयित्वा = जोड़कर (join together), 
क्षेत्रं = खेतों को (to fields). 
कर्षन्ति = जोतते हैं (ploughs), 
विपुलम् = अधिक मात्रा में (in much capacity). सूर्योदयात् = सूर्य निकलने से (from sunrise), शैय्यात्यागं = बिस्तर छोड़ना (give up bed), खरपतवारम् = खेती को हानि पहुँचाने वाले पौधे (weed), 
निस्सारयन्ति = अलग करते हैं (seperate), सहाय्येन = सहायता से (with help)।

अभ्यास

निम्नलिखित प्रश्नों के संस्कृत में उत्तर दीजिए-

(a) अस्माकं भारतवर्षे अनेकाः काः निवसन्ति ?

(b) कृषकाः कदा शैय्यात्यागं कुर्वन्ति ?
(c) कृषका: गोदोहनं कृत्वा दुग्धं कुत्र आनयन्ति ?
(d) कृषकाः केन सहाय्येन कृषिकार्यं कुर्वन्ति ?

2.रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए-

गत्वा, . महत्वम्,   क्षेत्रं,   ऋण-व्यवस्था


(a) कूल्या जलेन……सिञ्चन्ति ।
(b) क्षेत्रे………..खरपतवारं क्षेत्रात निस्सारयन्ति ।
(c) कृषि व्यवस्थायै……………अतीव आवश्यकम् ।
(d) अतः तेषां अत्यन्तं…………..अस्ति ।

3.संस्कृत में अनुवाद कीजिए


(a) हमारे भारतवर्ष में अनेक किसान रहते हैं।

(b) अधिकांश भारतीय ग्रामों में रहते हैं और कृषि कार्य करते हैं।
(c) किसानों की सुविधा के लिए ग्राम प्रधान बहुत-से कार्य करता है।
(d) सभी लोग अन्न का उत्पादन करके जीवन रक्षा करते हैं।

4.हिन्दी में अनुवाद कीजिए
(a) वलिवर्दी योजयित्वा क्षेत्रं कर्षन्ति ।
(b) कृषकाः सूर्योदयात पूर्वं एव शैय्यात्यागं कुर्वन्ति ।
(c) कृषका आधुनिकैः यन्त्रैः सहाय्येन कृषिकार्यं कुर्वन्ति ।
(d) भारतीय खाद्य निगमः तस्य अन्नस्य संग्रहं करोति ।

Leave a Comment